Κατηγορία: Φιλοσοφικές θεωρίες

Ο Πλάτων και οι επιστήμες της εποχής του

Ο Πλάτων σταδιακά, κατά τη διάρκεια της συγγραφής των έργων του, ενδιαφέρεται ολοένα και περισσότερο για τις επιστήμες της εποχής του, στην εξέλιξη των οποίων συνέβαλε ο ίδιος και ο κύκλος του.

Η λέξη «επιστήμη»

«Επιστήμη» αρχικά σήμαινε καλή γνώση, εμπειρία και δεξιότητα, και μόνο τον 4ο αιώνα π.Χ. στα κείμενα του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη πήρε τη σημασία της έγκυρης ειδικής γνώσης.

Οι επιστήμες κατά τον 4ο αιώνα π.Χ.

Μαθηματικά

Οι Έλληνες μαθηματικοί γνωρίζουν βασικές μαθηματικές έννοιες πολύ πριν τον 4ο αιώνα. Ο Ιπποκράτης από τη Χίο είναι ο πρώτος που έγραψε Στοιχεία γεωμετρίας (τέλος του 5ου αιώνα) και η πρόοδος συνεχίστηκε τον 4ο αιώνα με τον Αρχύτα, Θεαίτητο, Εύδοξο, φίλους και συντρόφους του Σωκράτη και του Πλάτωνα.

Αστρονομία

Πολλές γνώσεις για τους πλανήτες και τη σελήνη προέρχονταν από την Ανατολή. Ελληνικές ανακαλύψεις είναι ο υπολογισμός της τροχιάς του Ήλιου και των εποχών του έτους. Η πιο ολοκληρωμένη θεωρία για τις κινήσεις των πλανητών αναπτύσσεται από τον Εύδοξο την εποχή του Πλάτωνα.

Θεωρία της Μουσικής, "Αρμονία"

Οι Πυθαγόρειοι ασχολήθηκαν με τη θεωρητική μελέτη της μουσικής. Την εποχή του Σωκράτη η αρμονική αποκτά ολοκληρωμένη μαθηματική θεωρία με τον Αρχύτα και τον Φιλόλαο.

Ιατρική

Συστηματικές γνώσεις ιατρικής τον 5ο αιώνα διαθέτουν ο Αλκμαίων και ο Εμπεδοκλής. Ο Ιπποκράτης (5ος αιώνας) αντιμετωπίζει ορθολογικά τις ασθένειες. Η ιατρική στην αρχαιότητα ποτέ δεν θεωρούταν επιστήμη αλλά μια σεβαστή πρακτική κι εμπειρική «τέχνη».

Φυσικές Επιστήμες

Στοιχεία βιολογίας βρίσκουμε στον Αναξίμανδρο. Με τον Εμπεδοκλή και τους Ατομικούς άρχισε η μελέτη της χημείας. Τη μελέτη της φυσικής κίνησης ξεκίνησε ο Αναξαγόρας και ο Δημόκριτος. Όλες αυτές οι γνώσεις αναλύονται περισσότερο στον Τίμαιο του Πλάτωνα και στα έργα του Αριστοτέλη.

Ο Πλάτων απέναντι στις επιστήμες

Στους πρώιμους διαλόγους ο πλατωνικός Σωκράτης ενδιαφέρεται περισσότερο για τα ηθικά ζητήματα, ενώ δεν δείχνει ενδιαφέρον για την πρόοδο των επιστημών όπως κάνουν οι αντίπαλοί του οι Σοφιστές.

Στη μέση περίοδο, στους διαλόγους Μένων και Φαίδων, τα μαθηματικά γίνονται πρότυπο για την ακρίβεια και την εγκυρότητά τους. Η φιλοσοφία πρέπει να μιμηθεί τη μέθοδο των μαθηματικών, την «υπόθεση»: από μία βασική θέση φτάνουμε σταδιακά σε ένα συμπέρασμα.

Τα μαθηματικά είναι απαραίτητα για να φτάσουν στην αληθινή φιλοσοφία, τη διαλεκτική, γιατί η δομή των μαθηματικών προετοιμάζει τον νου να απομακρυνθεί από τον ψεύτικο επίγειο κόσμο της δόξας (=απλή γνώμη) και της επιθυμίας ώστε να φτάσει στην αληθινή γνώση.

Στους ύστερους διαλόγους, όπως τον Τίμαιο, ο Πλάτων αναπτύσσει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο του κόσμου με οργάνωση και σκοπό σαν να δίνει μια εγκυκλοπαίδεια των φυσικών επιστημών του 4ου αιώνα. Ακόμα και στα λεγόμενα «άγραφα δόγματα», οι βασικές μαθηματικές έννοιες (μονάδα, άπειρο) παίζουν σημαντικό ρόλο.

Η πλατωνική κριτική στις επιστήμες

Μια επιστήμη είναι σημαντική όταν μας αποκαλύπτει την αλήθεια και όχι όταν μας φαίνεται χρήσιμη. Καμία επιστήμη δεν μπορεί να φτάσει στο ανώτατο επίπεδο της εγκυρότητας που φτάνει μόνο η φιλοσοφία η οποία είναι η γνώση των αιώνιων Ιδεών. Οι επιστήμες έχουν περιορισμένο πεδίο γιατί συνδέονται με τον αισθητό κόσμο και τα μεταβλητά όντα.

Πλάτων και γλώσσα

Πλάτων και γλώσσα

Ο Πλάτων προβληματίστηκε για το ζήτημα της γλώσσας και τη...

Η πλατωνική θεωρία των Ιδεών

Η πλατωνική θεωρία των Ιδεών

Σύμφωνα με τον Πλάτωνα πέρα από την πραγματικότητα που...

Ιταλική Αναγέννηση και πλατωνισμός

Ιταλική Αναγέννηση και πλατωνισμός

Χαρακτηριστικό της ιταλικής Αναγέννησης (14ος-16ος αιώνας)...

Το σωκρατικό δαιμόνιο

Το σωκρατικό δαιμόνιο

Το σωκρατικό «δαιμόνιο» ήταν ο προσωπικός...