Κατηγορία: Πρόσωπα

Φίλιππος Οπούντιος

Φιλόσοφος και μαθητής του Πλάτωνα στην Ακαδημία. Καταγόταν από τον Οπού της Λοκρίδας και σήμερα θεωρείται πως πιθανότατα είναι το ίδιο πρόσωπο με τον αστρονόμο Φίλιππο της Μέδμας.

Ο Φίλιππος και το πλατωνικό έργο

Παρόλο που δεν έχουν σωθεί βιογραφικές πληροφορίες για τον Φίλιππο Οπούντιο, οι δύο κύριες πηγές για το έργο του είναι ο Διογένης Λαέρτιος και η Σούδα, η μεγάλη βυζαντινή εγκυκλοπαίδεια του 10ου αιώνα. Φαίνεται πως ο Φίλιππος ήταν αυτός που αντέγραψε τους πλατωνικούς Νόμους, χωρίζοντάς τους σε 12 βιβλία. Θεωρείται, επίσης, συγγραφέας της Επινομίδας, η οποία στο λεξικό της Σούδας αναφέρεται ως το 13ο βιβλίο των Νόμων. Έτσι ο Διογενης Λαερτιος αναφέρει: «Λένε ότι ο Φίλιππος Οπούντιος αντέγραψε τους Νόμους που είχαν καταγραφεί σε κέρινες πλάκες, καθώς και ότι ήταν ο συγγραφέας της Επινομίδας» (Βίοι Φιλοσόφων ΙΙΙ 37). Ενώ στο λήμμα «Φιλόσοφος» της Σούδας κάποιο πρόσωπο που δεν κατονομάζεται αναφέρεται ως αυτό που διαίρεσε τους Νόμους σε 12 βιβλία και ενέταξε σε αυτούς την Επινομίδα. Το 1705 ο Ludolf Küster, εκδότης της βυζαντινής εγκυκλοπαίδειας, υποστήριξε ότι επρόκειτο για τον Φίλιππο Οπούντιο. Η άποψη ότι η Επινομίς δεν μπορεί να είναι γνήσιο έργο του Πλάτωνα στηρίζεται κυρίως στην μερική ασυμβατότητα που θεωρείται ότι υπάρχει ανάμεσα στα υφολογικά χαρακτηριστικά του έργου και τον πλατωνικό τρόπο γραφής. Είναι χαρακτηριστικό ότι η Επινομίς θεωρήθηκε ψευδοπλατωνικό κείμενο ήδη από την αρχαιότητα, ενώ λεγόταν πως οι Νόμοι ήταν το τελευταίο –και μάλιστα ανολοκλήρωτο- έργο του μεγάλου φιλοσόφου. Ο βαθμός της παρέμβασης του Φιλίππου στους Νόμους είναι αβέβαιος. Πιθανολογείται ότι αφού συνένωσε τα διάσπαρτα μέρη του διαλόγου, τα αντέγραψε και τα επεξεργάστηκε, διορθώνοντας τις ατέλειες. Είναι λογικό πως η ασχολία αυτή έφερε τον Φίλιππο πολύ κοντά στην πλατωνική γλώσσα, έτσι ώστε ο ίδιος έγραψε αργότερα την Επινομίδα μιμούμενος αρκετά καλά το ύφος του δασκάλου του. Στο έργο αυτό ο Φίλιππος επιχειρεί να ολοκληρώσει τη μελέτη των ζητημάτων που θίγονται στους Νόμους και να δώσει σαφέστερες περιγραφές στα σημεία όπου η πλατωνική ανάλυση υπήρξε ανεπαρκής. Από τον Πρόκλο γνωρίζουμε ότι ο Φίλιππος –κατά παρότρυνση του Πλάτωνα- μελετούσε ιδιαίτερα τα μαθηματικά και αφιέρωνε πολύ χρόνο σε όλα τα φιλοσοφικά προβλήματα που απασχολούσαν τον δάσκαλό του. Δεν είναι, ωστόσο, εύκολο να πούμε αν η Επινομίς αποτελεί αποκλειστική έκφραση της πλατωνικής σκέψης ή αν αυτονομείται σε κάποιον βαθμό και απηχεί τη σκέψη του Φιλίππου.

Υπόλοιπα έργα

Γνωρίζουμε ότι ο Φίλιππος Οπούντιος δεν ασχολήθηκε μόνο με τη φιλοσοφία, αλλά και με άλλες επιστήμες, όπως τα μαθηματικά και η αστρονομία. Στη Σούδα αναφέρεται πλήθος έργων που έγραψε ο ίδιος, αλλά χάθηκαν μέσα στον χρόνο. Κάποια από αυτά είναι: Περί αποστάσεως ηλίου και σελήνης, Περί Θεών, Περί ελευθερίας, Περί ηδονής, Περί αστραπών, Περί πλανητών, Αριθμητικά και το Περί Πλάτωνος, που φαίνεται πως ήταν μια βιογραφία του σπουδαίου δασκάλου του.

Διογένης Λαέρτιος, Βίοι ΦιλοσόφωνIII 37, 46. Küster, L. (επιμ.), Suidae Lexicon, Καίμπριτζ 1705. Πρόκλος, Σχόλια στο πρώτο βιβλίο των Στοιχείων του Ευκλείδη 67.
Συγγραφέας: Ντένη Κωνσταντινίδη
  • Dillon, J, The Heirs of Plato, A Study of the Old Academy (347-274 BC). Οξφόρδη, 2003.
  • Tarán, L. Academica: Plato, Philip of Opus, and the pseudo-Platonic Epinomis. Φιλαδέλφεια, 1975.
Συριανός

Συριανός

Ο δεύτερος μετά τον Πλούταρχο τον Αθηναίο επικεφαλής της...

Ο μύθος του Ηρός

Ο μύθος του Ηρός

O πλατωνικός μύθος του Hρός εξιστορεί τη μεταθανάτια...

Καππαδόκες και Πλατωνισμός

Καππαδόκες και Πλατωνισμός

Η σκέψη των Καππαδοκών χριστιανών στοχαστών του 4ου αι....

Πλάτων και Στωικισμός

Πλάτων και Στωικισμός

Η επίδραση των πλατωνικών διαλόγων στους τρεις κλάδους της...