Κατηγορία: Πλάτων σε 80 λήμματα

Βυζάντιο και Πλατωνισμός

Η στάση των χριστιανών Βυζαντινών απέναντι στον Πλάτωνα ποικίλλει και εξαρτάται από τη γνώση που διαθέτουν, την προγενέστερη επιφυλακτική χρήση του από τους Πατέρες του 4ου-5ου αιώνα, καθώς και από τις διανοητικές συγκυρίες τόσων αιώνων, τη σκόπευση και το κοινό του κάθε κειμένου. Εδώ εξαιρείται η μακρά υπομνηματιστική νεοπλατωνική παράδοση που ανθεί στην πρώιμη βυζαντινή περίοδο (ως τον 6ο αι.). Στην κατεξοχήν περίοδο της βυζαντινής φιλοσοφίας (7ος-15ος αι.) συναντούμε τη ρητή καταδίκη του Πλάτωνα ή την έντονη κριτική του, ιδίως στον βαθμό που ορισμένες θεωρίες του αντιβαίνουν στα χριστιανικά δόγματα (π.χ. ιδέες, δημιουργία κόσμου, μετεμψύχωση), τη μετριοπαθή ή ενθουσιώδη αξιοποίησή του για τη διατύπωση της χριστιανικής σκέψης ή την κατανόηση ορισμένων σημείων της, και, τέλος και πιο σπάνια, την υιοθέτηση μεταφυσικών αρχών του ή την αναβίωση της φιλοσοφίας του. Πάντως, ο όρος «βυζαντινός πλατωνισμός», ως μέσο κατανόησης της βυζαντινής φιλοσοφίας, δύσκολα μπορεί να χρησιμοποιηθεί. Παράλληλα, η ενασχόληση με τον ιστορικό Πλάτωνα και η από πρώτο χέρι γνώση της φιλοσοφίας του διαπιστώνεται από την πλούσια χειρόγραφη παράδοση των πλατωνικών έργων, τα οποία διασώθηκαν χάρη στους βυζαντινούς λογίους από τον 9ο αι. κ.ε., και από τη σχολιαστική πρακτική, η οποία παίρνει διάφορες μορφές (από σχόλια στο περιθώριο των κωδίκων έως συνεχόμενα υπομνήματα). Η γνώση του Πλάτωνα ήταν και έμμεση, και συχνά καθορισμένη από τη νεοπλατωνική ερμηνεία της. Κατά τον τελευταίο βυζαντινό αιώνα, σε αντίθεση με την έως τότε κυρίαρχη ερμηνεία περί αρμονίας των δύο φιλοσόφων, εντάθηκε η διαμάχη μεταξύ αριστοτελικών και πλατωνικών, η οποία μεταφέρθηκε και στην Ιταλία. Η ίδια η έννοια της φιλοσοφίας στη βυζαντινή περίοδο ήταν άμεσα συνδεδεμένη με τους δύο κεντρικούς ορισμούς της φιλοσοφίας ως «μελέτης θανάτου» και «ὁμοιώσεως θεῷ», που προέρχονται από τον Πλάτωνα (Φαίδωνα και Θεαίτητο, αντίστοιχα) και υιοθετούνται από τους χριστιανούς στοχαστές με ενδιάμεσο τη νεοπλατωνική υπομνηματιστική παράδοση.

Συγγραφέας: Γιώργος Ζωγραφίδης
Ουμανισμός και ερμηνείες του Πλάτωνα

Ουμανισμός και ερμηνείες του Πλάτωνα

Ο ουμανισμός αποτελεί μια από τις χαρακτηριστικότερες όψεις...

Ίδρυση Πλατωνικής Ακαδημίας στη Φλωρεντία από τους Μεδίκους

Ίδρυση Πλατωνικής Ακαδημίας στη Φλωρεντία από τους Μεδίκους

Συχνά γίνεται λόγος για την Πλατωνική Ακαδημία της...

Κυνόσαργες

Κυνόσαργες

Το τρίτο σε σπουδαιότητα γυμνάσιο της κλασικής Αθήνας...

Μυστική Σκέψη της Δύσης (12ος–16ος αι.)

Μυστική Σκέψη της Δύσης (12ος–16ος αι.)

Η μυστική σκέψη της Δύσης αντλεί σταθερά από τον...