Κατηγορία: Πλάτων σε 80 λήμματα

Tο «σωκρατικό πρόβλημα»

Με τον όρο «σωκρατικό πρόβλημα» περιγράφουμε τη δυσκολία να διακριθεί ο ιστορικός Σωκράτης από τον Σωκράτη των κειμένων που αναφέρονται σ’ αυτόν, και κυρίως από τον Σωκράτη των πλατωνικών διαλόγων. Η αλήθεια είναι ότι ελάχιστα πράγματα γνωρίζουμε με ασφάλεια για τον Σωκράτη. O ίδιος δεν έγραψε τίποτε, και επομένως τη φιλοσοφία του πρέπει να την μάθουμε από δεύτερο ή από τρίτο χέρι. Οι βασικές πηγές μας για τον Σωκράτη είναι οι Νεφέλες του Αριστοφάνη, ο Πλάτων, ο Ξενοφών και ο Αριστοτέλης. Διαθέτουμε όμως αποσπάσματα από χαμένα σωκρατικά έργα του Αντισθένη, του Αρίστιππου, του Αισχίνη, του Φαίδωνα και του Ευκλείδη, από όλους δηλαδή τους γνωστούς μαθητές του Σωκράτη. Με την εξαίρεση του Αριστοτέλη, όλοι οι προαναφερόμενοι γνώρισαν τον Σωκράτη και συνδέθηκαν με αυτόν. Είναι εντυπωσιακό ότι όλα τα κείμενα της λεγόμενης «σωκρατικής γραμματείας» δεν είναι έργα που μιλούν για τον Σωκράτη, για τη ζωή του και τη φιλοσοφία του, αλλά λογοτεχνικά έργα, που έχουν πρωταγωνιστή τον Σωκράτη. Κανένας λοιπόν από τη γενιά του Σωκράτη ή την επόμενη γενιά δεν μας έχει δώσει σαφείς πληροφορίες για τις απόψεις του, γράφοντας ως ιστορικός ή ως φιλόσοφος. Πρέπει να φθάσουμε στον Αριστοτέλη, ο οποίος γεννήθηκε πολλά χρόνια μετά τον θάνατό του Σωκράτη, για να συλλέξουμε κάποιες λακωνικές πληροφορίες για τη φιλοσοφία του. Κανένας λοιπόν αρχαίος συγγραφέας, που γνώρισε τον Σωκράτη, δεν τον αντιμετώπισε ως ιστορικό πρόσωπο. Όσοι γνώρισαν τον Σωκράτη και θέλησαν να γράψουν γι’ αυτόν, το έκαναν μέσω της λογοτεχνίας. O Σωκράτης που όλοι γνωρίζουμε είναι ένα θεατρικό πρόσωπο. O πραγματικός Σωκράτης θα μείνει πάντοτε κρυμμένος από μας. Εδώ εντοπίζεται και το «σωκρατικό πρόβλημα», που παραμένει άλυτο. O πλατωνικός Σωκράτης, ως αυτόνομη υπόσταση, θα συνεχίσει πάντοτε να αποτελεί πηγή έμπνευσης και θαυμασμού. Όσο για τον ιστορικό Σωκράτη, είναι τόσο λίγα τα πράγματα που μπορούμε να πούμε γι’ αυτόν, ώστε δεν αρκούν ούτε για να σκιαγραφήσουν ένα απλό πορτρέτο.

Συγγραφέας: Βασίλης Κάλφας
Η πλατωνική θεολογία

Η πλατωνική θεολογία

Παρά τη διαδεδομένη πεποίθηση ότι ο Πλάτων οικοδομεί ένα...

Μιχαήλ Ψελλός

Μιχαήλ Ψελλός

Ο Μιχαήλ Ψελλός (1018-περ.1081) θεωρείται ένας από τους...

Πυθαγόρειοι και Πλάτων

Πυθαγόρειοι και Πλάτων

Η πυθαγόρεια κοσμοθεωρία ξεκίνησε ως θρησκευτική πρακτική...

Ιστορικά γεγονότα της περιόδου 428/7-348/7 (ή 431-338)

Ιστορικά γεγονότα της περιόδου 428/7-348/7 (ή 431-338)

Ο Πλάτων γεννήθηκε (σύμφωνα με την κρατούσα άποψη) τρία...